Κοινωνική Φοβία ή Διαταραχή Κοινωνικού Άγχους

    Η κοινωνική φοβία είναι διαταραχή που χαρακτηρίζεται από υπερβολικό φόβο και άγχος στις καθημερινές κοινωνικές καταστάσεις που βιώνει το άτομο το οποίο ανησυχεί ότι υπόκειται σε λεπτομερή εξέταση και αρνητική εκτίμηση από τους άλλους. social-anxiety-women Κόσμος, παρέες, κουβέντα, γνωριμίες, καινούργια πρόσωπα… Aυτά που για πολλούς ανθρώπους αποτελούν το καλύτερο κομμάτι της ζωής τους, την ψυχαγωγία και την ευχαρίστησή τους, για κάποιους άλλους είναι πραγματικός εφιάλτης. Η προοπτική της συνεύρεσης με άλλους ανθρώπους και της κοινωνικής συναναστροφής τούς γεμίζει ­τεράστιο άγχος και φόβο και περιορίζει σε μεγάλο βαθμό τη ζωή τους. Οι άνθρωποι αυτοί υποφέρουν από κοινωνική φοβία.

    Για παράδειγμα μια μικρή αδεξιότητα, όπως να χυθεί λίγος καφές πάνω στα ρούχα, για τους περισσότερους είναι κάτι που δεν έχει σημασία και φυσικά το ξεπερνούν εύκολα. Μερικοί όμως το μικρό «ατύχημα» με τον καφέ είναι γι’ αυτούς ένα ρεζιλίκι και μία ακόμη απόδειξη του πόσο άχρηστοι είναι. Στο μυαλό τους, η αδεξιότητά τους παίρνει τεράστιες διαστάσεις: «Πώς μου συνέβη αυτό, τι θα σκέφτονται τώρα για μένα;». Οι σκέψεις αυτές τους γεμίζουν ένταση και άγχος και αυτό που θα ήθελαν πιο πολύ είναι να μπορούσαν να φύγουν, να είναι μόνοι τους, να μην τους βλέπει κανείς.

    42-16028417 Αργότερα, στο σπίτι τους, θα νιώσουν πάλι ασφαλείς και θα ηρεμήσουν. Αρκεί, όμως, σε ανύποπτο χρόνο, όταν θα είναι ίσως λίγο αγχωμένοι από τη δουλειά ή από κάποια συνάντηση που επίκειται, να σκεφτούν το περιστατικό αυτό και οι αρνητικές σκέψεις και η αυστηρότατη αυτοκριτική αρχίζουν να τους θολώνουν το μυαλό. Η καρδιά τους τότε μπορεί να αρχίσει να χτυπά σαν τρελή, η αναπνοή τους γίνεται όλο και πιο γρήγορη, κάποιες φορές παθαίνουν κρίση πανικού. Αν βρίσκονται με κόσμο και θέλουν να «σώσουν την κατάσταση» με ένα μικρό αστείο, για να μην τους «καταλάβουν», δεν καταφέρνουν να βγάλουν παρά μερικούς άναρθρους ψιθύρους. Μένουν τελικά αμίλητοι και άκαμπτοι στη θέση τους, σαν να έχουν καταπιεί μπαστούνι. Και πάλι τους κυριεύει τεράστια ντροπή.

    Τα άτομα με Κοινωνική Φοβία βιώνουν συνήθως τα παρακάτω συναισθήματα όταν αντιμετωπίζουν μια κοινωνική κατάσταση που τους προκαλεί φόβο και άγχος:

    • Πεποίθηση ότι η προσοχή των άλλων ανθρώπων στο περιβάλλον είναι επικεντρωμένη σ’ αυτούς

    • Αίσθηση ότι δίνουν συνεχώς «παράσταση» για τους άλλους και φόβος ότι δεν μπορούν να αποδώσουν όπως πρέπει. Αυτή η αίσθηση ισχύει ακόμη και όταν πρόκειται για απλές δραστηριότητες όπως όταν περπατάνε, τρώνε, γράφουν κλ.π.

    • Αίσθηση ότι είναι συνεχώς εκτεθειμένοι στην παρατήρηση, την κριτική ή τον εξονυχιστικό έλεγχο των άλλων

    • Φόβο ότι δεν είναι ικανοί να φερθούν σωστά ή όπως αναμένεται από αυτούς

    • Φόβο ότι θα κάνουν κάποιο λάθος που θα γίνει αντιληπτό από τους άλλους

    • Πεποίθηση ότι οποιοσδήποτε άλλος είναι ικανός να φερθεί σωστά στη δεδομένη κοινωνική κατάσταση εκτός από αυτούς

    • Φόβο ότι οι άλλοι τους κρίνουν δυσμενώς

    • Φόβο ότι θα γελοιοποιηθούν ή θα εξευτελιστούν μπροστά στους άλλους

    • Φόβο ότι οι εκδηλώσεις του άγχους τους είναι φανερές στους άλλους οι οποίοι θα τους θεωρήσουν αδύναμους, αλλόκοτους, τρελούς ή ηλίθιους

    • Φόβο ότι οι άλλοι θα ανακαλύψουν το «φοβερό τους μυστικό», ότι δηλαδή υποφέρουν από Κοινωνική Φοβία

    O φόβος της αποτυχίας είναι κοινός σε όλους

    social-anxiety-girl Δεν είναι καμιά ιδιαίτερα σπάνια περίπτωση. Υπολογίζεται ότι πάνω από το 10% του πληθυσμού πάσχει από παρόμοια φοβία. Τι ακριβώς κρύβεται πίσω της;

    Την αγωνία και το φόβο μπροστά στη ματιά των άλλων, ειδικά αγνώστων και ακόμη περισσότερο ανθρώπων που ασκούν κάποια επιρροή ή (νιώθουμε ότι) έχουν κάποια δύναμη επάνω μας, την ξέρουμε λίγο έως πολύ όλοι. Όταν πρέπει να δώσουμε προφορικές εξετάσεις ή συνέντευξη για δουλειά, ακόμη και να «σταθούμε» σε μια ­εκδήλωση στην οποία δεν ξέρουμε ­κανέναν, οι περισσότεροι από εμάς ­αισθανόμαστε ένα σφίξιμο, μια μικρή αγωνία, που μπορεί ενίοτε να είναι και αρκετά έντονη. Όλοι περιμένουμε από τον εαυτό μας να σταθεί επάξια και να κερδίσει την αποδοχή στα μάτια των άλλων, κι αυτό αρκεί για να μας κάνει να αγωνιούμε μήπως δεν τα καταφέρουμε.

    Όταν ο φόβος γίνεται τυραννία…

    Στους ανθρώπους με κοινωνική φοβία, αυτή η αγωνία παίρνει πολύ μεγάλες διαστάσεις και πάει χέρι-χέρι με μια επίσης παράλογη πεποίθηση ότι είναι ανίκανοι και ότι θα ρεζιλευτούν. Τρέμουν στη σκέψη ότι θα βρεθούν στο επίκεντρο της προσοχής και ότι οι άλλοι θα καταλάβουν το φόβο τους. Κάποιοι από αυτούς καταλαβαίνουν τη φοβία τους μόνο σε πραγματικά απαιτητικές καταστάσεις: μπροστά σε κοινό, σε συνεντεύξεις, εξετάσεις κλπ. Άλλοι, όμως, ζουν διαρκώς με αυτήν, σε αίθουσες αναμονής, μεγάλες παρέες, σουπερμάρκετ, τράπεζες, δημόσιους ­χώρους, όπου μπορεί να χρειαστεί να συνδιαλ­λαγούν με άλλους. Νομίζουν διαρκώς ότι οι άλλοι τούς παρατηρούν και τους κοιτούν επιτιμητικά. Αυτές οι βασανιστικές σκέψεις και τα συναισθήματα που τις συνοδεύουν επηρεάζουν πολλούς τομείς της ­ζωής ενός ανθρώπου με κοινωνική φοβία, σε βαθμό που, πολύ συχνά, τον εμποδίζουν να πραγματοποιήσει στόχους και επιθυμίες του. Μια προαγωγή, η ανάληψη περισσότερων ευθυνών στη δουλειά, αλλά και η δημιουργία σχέσεων με το άλλο φύλο, ακόμη όμως και φιλικών σχέσεων, είναι πρά­γματα που του φαίνονται σαν άπιαστα όνειρα.

    social-anxiety Κάποιες από τις πιο χαρακτηριστικές συμπεριφορές που αναπτύσσουν άτομα που πάσχουν από κοινωνική φοβία είναι:

    – Κάποιες φορές καταφέρνει να πηγαίνει σε κοινωνικές εκδηλώσεις που τις θεωρεί δύσκολες αλλά αυτό το βρίσκει εξαιρετικά βασανιστικό και του προκαλεί έντονο άγχος

    – Αποφεύγει να πηγαίνει σε κοινωνικές καταστάσεις που τις θεωρεί δύσκολες, ακόμα κι αν είναι άβολο γι’ αυτόν. Για παράδειγμα, προτιμά να βγαίνει έξω για να αγοράσει σάντουιτς παρά να πάει σε ένα γεμάτο από κόσμο κυλικείο

    – Αποφεύγει να μιλά στο τηλέφωνο

    – Κάνει πράγματα για να βοηθήσει τον εαυτό του σε κοινωνικές καταστάσεις, όπως το να κάνει πρόβα σ’ αυτά που πρόκειται να πει, το να προσφέρεται να βοηθήσει σε δουλειές όταν βρίσκεται σε κοινωνικούς χώρους ώστε να είναι συνέχεια απασχολημένος, το να μιλά για λίγο αλλά μετά να μετακινείται σε άλλο χώρο

    – Δεν μπορεί να χαλαρώσει όταν βρίσκεται σε κοινωνικές καταστάσεις, αντίθετα πίνει περισσότερο, καπνίζει περισσότερο, μιλά βιαστικά, κινείται συνέχεια…..

    Η συστολή οδηγεί σε κοινωνική φοβία;

    Οι γνώμες των ειδικών διίστανται. Ορισμένοι θεωρούν ότι η κοινωνική ­φοβία προέρχεται από τη συστολή και την ντροπή στην παιδική ηλικία και αποτελεί την παθολογική της εκδοχή. Σε πολλές, όμως, έρευνες που έχουν γίνει δεν διαπιστώθηκε συσχέτιση μεταξύ της ντροπαλής και ­συνεσταλμένης συμπεριφοράς στην παιδική ηλικία και της διάγνωσης για ­κοινωνική φοβία στην ενήλικη ζωή. Παρ’ όλα αυτά, οι ειδικοί συνιστούν προσοχή στα πολύ συνεσταλμένα παιδιά, που συνήθως δεν ­δημιουργούν ιδιαίτερα προβλήματα κι έτσι δεν «τραβούν» πολύ την ­προσοχή του περιβάλλοντός τους. Τα πολύ συνεσταλμένα και φοβισμένα παιδιά έχουν περισσότερες πιθανότητες να πάσχουν ως ενήλικοι από ­έλλειψη αυτοπεποίθησης, κατάθλιψη, και να κάνουν χρήση ουσιών.

    Αναζητώντας τα αίτια

    Η Κοινωνική Φοβία είναι μια από τις σοβαρότερες αγχώδεις διαταραχές, δεύτερη ίσως σε σοβαρότητα μετά την αγοραφοβία, όσον αφορά στο βαθμό και στην έκταση που είναι δυνατόν να επηρεάσει και να περιορίσει την προσωπική, οικογενειακή, κοινωνική και επαγγελματική ζωή ενός ατόμου. Οι Κοινωνική Φοβία αναπτύσσεται συνήθως κατά την παιδική ηλικία ή την εφηβεία, σπάνια μετά την εφηβεία και μέχρι την ηλικία των 25 ετών και πολύ σπάνια σε ηλικίες μετά τα 25.

    Χωρίς θεραπεία, η Κοινωνική Φοβία συνήθως διαρκεί για όλη τη ζωή. Σύμφωνα με τις επίσημες στατιστικές, τα ποσοστά ατόμων με Κοινωνική Φοβία ποικίλλουν από χώρα σε χώρα και κυμαίνονται από 3% μέχρι 13% του πληθυσμού. Το ποσοστό των γυναικών που πάσχουν από Κοινωνική Φοβία υπολογίζεται ότι είναι διπλάσιο των αντρών.

    Τα αίτια της κοινωνικής φοβίας (όπως, βέβαια, και κάθε φοβίας) είναι πολλά και σύνθετα. Από τη μία, παίζει ρόλο η κληρονομικότητα, όπως απέδειξαν μελέτες με μονοζυγωτικούς δίδυμους. Από την άλλη, η συμπεριφορά αυτή μαθαίνεται από τους γονείς, όταν και αυτοί παρουσιάζουν κοινωνική φοβία. Τραυματικές εμπειρίες στην παιδική ηλικία, όπως βίαιη συμπεριφορά (λεκτική ή σωματική βία) στην οικογένεια, μπορούν να δη­μιουργήσουν το «υπέδαφος» για μια φοβισμένη και αμυντική στάση απέναντι στους άλλους ανθρώπους.

    «Θυμάμαι τη μητέρα μου να κρύβεται σχεδόν, για να αποφύγει δύ­σκολες κοινωνικές καταστάσεις. Και κάποια στιγμή, ήμουν 20 ετών περίπου, όταν κατάλαβα ότι κι εγώ ανέβαλλα και απέφευγα συναντήσεις, έστω και με φίλους, κι ακόμη ότι η επαφή με το άλλο φύλο γινόταν για μένα όλο και πιο δύσκολη. Γι’ αυτό, συνιστώ σε όποιον έχει την υποψία ότι οι φόβοι του απέναντι στους άλλους είναι μεγάλοι να μην το αφήσει. Όταν γίνει χρόνια συνήθεια, είναι πολύ πιο δύσκολο να αλλάξουν οι τρόποι σκέψεις και συμπεριφοράς», λέει μια 29- χρονη.

    Μπορεί να θεραπευτεί κάποιος από την ­κοινωνική φοβία;

    Η κοινωνική φοβία μπορεί να αντιμετωπιστεί και να θεραπευτεί και ο τρόπος εξαρτάται από την ­κατάσταση στην οποία βρίσκεται κάθε άνθρωπος που πάσχει από αυτήν. Κάποιος που απλά παρατηρεί στον εαυτό του ελαφρά συμπτώματα (αρχής) τέτοιας φοβίας μπορεί ενδεχομένως να βοηθήσει και μόνος του τον εαυτό του με κάποιες μικρές «ασκήσεις θάρρους» που αναφέρονται παρακάτω.

    Σε πιο «βαριές» περιπτώσεις, χρειάζεται βοήθεια ψυχολόγου ή/και ψυχιάτρου. Ανάλογα με το χρόνο που προϋπάρχει η φοβία και το πόσο έχει ήδη απομονωθεί κάποιος, έχει με αυτό τον τρόπο ελαττώσει τις δυνατότητές του να έχει και θετικά βιώματα από τις κοινωνικές επαφές του. Αυτό κάνει και πιο δύσκολη την αντιμετώπιση της φοβίας. Επίσης, αν -παράλλη­λα με τη φοβία- παρουσιάζει ­(πράγμα αρκετά συνηθισμένο) και κατάθλιψη, τότε είναι ίσως αναγκαία η χορήγηση αντικαταθλιπτικών φαρμάκων, ­επειδή ο συνδυασμός της αποφυγής κοινωνικών επαφών με την κατάθλιψη δημιουργούν μια πνιγηρή συναισθηματική κατάσταση, που δεν βοηθά τον πάσχοντα να κινητοποιηθεί για να αντιμετωπίσει τη φοβία του.

    Τρόποι αντιμετώπισης:

    ● Όπως και στις περισσότερες φοβίες, αποτελέσματα σε σύντομο χρονικό διάστημα μπορεί να έχουν οι συμπεριφοριστικές θεραπείες που αποσκοπούν στην αποδυνάμωση των μαθημένων τρόπων αντίδρασης και στην εκμάθηση νέων, με συγκεκριμένα βήματα έκθεσης στις καταστάσεις που προκαλούν άγχος και φόβο.

    ● Επίσης, όχι τόσο άμεσα, αλλά ίσως περισσότερο σταθερά αποτελέσματα μπορεί να έχουν και οι άλλες ψυχοθεραπείες (ψυχαναλυτική, προσω­ποκεντρική, συστημική), επειδή σε ­αυτές ο θεραπευόμενος έχει την ευκαιρία να επεξεργαστεί σε βάθος τα συναισθήματά του και τα αίτια της φοβίας του και να αρχίσει να αντιμετωπίζει διαφορετικά τον εαυτό του και τη ζωή του. Αποκλειστική χορήγηση φαρμάκων δεν ενδείκνυται, επειδή πολύ συχνά με τη διακοπή των φαρμάκων τα συμπτώματα επανέρχονται.

    Ασκήσεις θάρρους

    Αν νιώθετε ότι το άγχος σας, σε κάποιες κοινωνικές καταστάσεις, είναι τέτοιο που σας κάνει μερικές φορές να τις αποφεύγετε, δοκιμάστε να το αντιμετωπίσετε επαναλαμβάνοντας τακτικά τις παρακάτω «ασκήσεις θάρρους»:

    1. Σαν άλλος Δημοσθένης: Πάρτε το λόγο σε συσκέψεις στη δουλειά σας ή σε κάποια συζήτηση με πολύ κόσμο.

    2.  Μην αποφεύγεις τις καταστάσεις που σε αγχώνουν καθώς η αποφυγή μόνο παρατείνει τον κύκλο του άγχους.

    3.  Μάθε να ελέγχεις την αναπνοή σου.  Όταν αγχώνεσαι, αναπνέεις γρήγορα με αποτέλεσμα να επέρχεται υπεροξυγόνωση. Οι πνεύμονες γεμίζουν με περισσότερο οξυγόνο από το κανονικό κι έτσι η καρδιά αυξάνει τους παλμούς της, προσπαθώντας να επαναφέρει την ισορροπία οξυγόνου-διοξειδίου του άνθρακα. Άλλα συμπτώματα που συνοδεύουν την υπεροξυγόνωση είναι η ζαλάδα, η μυική ένταση και η δύσπνοια.  Εάν λοιπόν μάθουμε να ελέγχουμε την αναπνοή μας με τον σωστό τρόπο, τότε θα παρατηρήσουμε και μείωση των συμπτωμάτων του άγχους:

    4. Ζητήστε πληροφοριες: Στη στάση του μετρό ή στο ασανσέρ, ζητήστε να σας πουν την ώρα, τη διαδρομή, κάποια πληροφορία.

    5. Στο δοκιμαστήριο: Ρωτήστε την ­πωλήτρια αν ταιριάζει αυτό το παντελόνι με αυτή την μπλούζα, τη γνώμη της για το ρούχο που δοκιμάζετε (έστω κι αν δεν εμπιστεύεστε το γούστο της!).

    6. Ουψ, λάθος! Ισχυριστείτε λανθασμένα κάτι, αφήστε κάτι να σας πέσει με θόρυβο, λερωθείτε με τον καφέ σας. Εξασκηθείτε στο να αντέχετε την «ντροπή» που αισθάνεστε.

    7.  Εάν τα συμπτώματα σου επιμένουν επηρεάζοντας την καθημερινότητα σου και αισθάνεσαι ότι δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις μόνος την κατάσταση, αναζήτησε την κατάλληλη θεραπευτική βοήθεια. Η γνωσιακή-συμπερφοριστική θεραπεία μπορεί να σε βοηθήσει να μειώσεις το άγχος σου αποτελεσματικά, αλλάζοντας τον τρόπο σκέψης σου.

Advertisements